महाराष्ट्रात कोणताही व्यवसाय सुरू करायचा असेल—दुकान, ऑफिस, सेवा व्यवसाय, ऑनलाइन विक्री किंवा घरातून व्यवसाय—तर सर्वप्रथम आवश्यक असलेला परवाना म्हणजे गुमास्ता (Gumasta) License, ज्याला आता अधिकृतपणे Shop Act License असे म्हटले जाते.
हा लेख 2025 च्या अपडेटेड माहितीवर आधारित आहे. येथे तुम्हाला गुमास्ता म्हणजे काय, कोणाला तो आवश्यक आहे, कोणते documents लागतात आणि त्याचे फायदे काय आहेत, याची संपूर्ण माहिती मिळेल.
गुमास्ता (Gumasta) License म्हणजे काय?
Gumasta License हा महाराष्ट्र शासनाकडून दिला जाणारा व्यवसाय नोंदणीचा अधिकृत परवाना आहे.
तो Maharashtra Shops and Establishments Act, 2017 अंतर्गत देण्यात येतो.
याचा मुख्य उद्देश व्यवसायांचे रेकॉर्ड ठेवणे आणि कामगारांचे हक्क, कामाचे तास, सुट्ट्या, सुरक्षा व इतर नियमांचे पालन सुनिश्चित करणे हा आहे.
गुमास्ता License म्हणजे:
- व्यवसायाचे What, Where, Who आणि How याची सरकारी नोंद
- व्यवसायाचा अधिकृत legal proof
- राज्य सरकारच्या नियमांचे पालन
- व्यवसायासाठी आवश्यक compliance
सोप्या भाषेत सांगायचे झाले तर,
Gumasta License म्हणजे तुमच्या व्यवसायाची सरकारी ओळख.
गुमास्ता आणि Shop Act License हे वेगळे आहेत का?
नाही.
पूर्वी याला “Gumasta License” असे नाव दिले जात असे, पण नवीन कायद्यानुसार याचे अधिकृत नाव Shop Act License झाले आहे.
दोन्ही एकाच परवान्यासाठी वापरलेले शब्द आहेत.
गुमास्ता License कोणाला आवश्यक आहे?
महाराष्ट्रात जवळपास सर्व प्रकारच्या व्यवसायांना गुमास्ता License आवश्यक असतो.
खालील व्यक्तींना हा परवाना घेणे बंधनकारक किंवा अत्यंत उपयुक्त आहे.
1) दुकानदार (Retail Shops)
- किराणा दुकान
- मोबाइल दुकान
- रेडीमेड कपडे विक्रेते
- इलेक्ट्रॉनिक्स, हार्डवेअर शॉप इत्यादी
2) सेवा-आधारित व्यवसाय
- ब्युटी पार्लर / सलून / स्पा
- कंसल्टन्सी
- डिजिटल मार्केटिंग एजन्सी
- रिपेअर शॉप
- CA / Architect / Advocate ऑफिस
3) ऑनलाइन Sellers (E-commerce)
Amazon, Flipkart, Meesho, JioMart, MyStore किंवा Instagram/Facebook वरून विक्री करणाऱ्यांनी गुमास्ता License घेतले तर:
- Marketplace onboarding सोपे होतं
- Business registration proof मिळतो
- GST नोंदणी करणे सोपे होते
4) घरातून व्यवसाय करणारे (Home-Based Business)
- Home bakery
- Tailoring
- Handmade products
- YouTube/Influencer merchandising
- Dropshipping
हे व्यवसाय घरातून करत असाल तरी गुमास्ता लागू होऊ शकतो.
5) Manufacturers / Workshops
- Small scale manufacturing
- Fabrication units
- Garages / Workshops
- Printing press
6) Freelancer / Self-employed व्यक्ती (काही प्रकरणांमध्ये)
Freelancers ला बँक current account उघडण्यासाठी किंवा business verification साठीही हा license लागतो.
गुमास्ता License घेणे का आवश्यक आहे?
याचे अनेक कायदेशीर व व्यावसायिक फायदे आहेत.
1) सरकारकडून व्यवसायाची अधिकृत नोंदणी
हा परवाना म्हणजे तुमचा व्यवसाय सरकारने मान्य केला आहे याचा पुरावा.
2) Bank Current Account उघडण्यासाठी आवश्यक
बहुतेक बँकांना Business Proof म्हणून Shop Act License लागतो.
3) GST Registration साठी उपयोगी
GST अर्जात “Business Address Proof” म्हणून हे डॉक्युमेंट वैध आहे.
4) ग्राहक आणि कंपन्यांमध्ये विश्वास वाढतो
Registered business असल्याने ग्राहक व कॉर्पोरेट clients चा विश्वास वाढतो.
5) व्यवसाय Legal Compliance मध्ये राहतो
कायद्याने आवश्यक असलेले नियम पूर्ण होतात.
6) रोजगार देताना नियम पाळणे सोपे
कामाचे तास, सुट्ट्या, सुरक्षा, वेतन यांचे नियम Shop Act मध्ये नमूद आहेत.
गुमास्ता License कसा मिळतो?
संपूर्ण प्रक्रिया Online झाली आहे.
Process अगदी सोपी आहे:
- सरकारी portal वर account तयार करा
- New Registration form भरा
- आवश्यक documents upload करा
- Online payment करा
- Verification पूर्ण झाल्यावर License download करा
सविस्तर स्टेप्स “Application Process” पेजवर मिळतील.
कोणती Documents आवश्यक आहेत?
गुमास्ता License मिळवण्यासाठी सामान्यतः पुढील documents लागतात:
- Aadhaar Card
- PAN Card
- नवीन Passport-size Photo
- Business Address Proof (Rent Agreement / Electricity Bill)
- मालकाची NOC (भाड्याच्या ठिकाणीसाठी)
- Email ID व Mobile Number
Firm किंवा Company असल्यास Partnership Deed / COI / AOA वगैरे documents लागतात.
गुमास्ता License मिळायला किती वेळ लागतो?
साधारण:
- 1 ते 7 दिवस
- कधी-कधी त्याच दिवशी approval मिळू शकते
संपूर्ण प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन असल्यामुळे वेळ पूर्वीपेक्षा खूपच कमी आहे.
गुमास्ता License किती वर्षांसाठी वैध असतो?
Validity:
- 1 वर्ष
- 3 वर्ष
- 5 वर्ष
- 10 वर्ष
Fees validity नुसार बदलते.
गुमास्ता License नसेल तर काय?
License मिळवणे अत्यावश्यक आहे. नसल्यास:
- दंड बसू शकतो
- Inspection दरम्यान समस्या येऊ शकते
- कायदेशीर अडचणी
- Bank account / GST नोंदणी करताना अडथळे
कायदा उल्लंघन टाळण्यासाठी हा परवाना घेणे योग्य.
निष्कर्ष
Gumasta License म्हणजे महाराष्ट्रात कोणत्याही व्यवसायाची अधिकृत नोंदणी. तो व्यवसाय सुरू करण्यासाठी फक्त formal document नसून, कायदेशीर सुरक्षा, Professional identity आणि Compliance यांचे foundation आहे.
- दुकान असो किंवा ऑनलाइन business
- home-based activity असो किंवा मोठा व्यवसाय
गुमास्ता License तुमच्यासाठी महत्त्वाचा आहे.
जर तुम्ही व्यवसाय सुरू करणार असाल, तर सर्वात पहिले Shop Act License घेणे आवश्यक आहे.