भारतामध्ये Online Selling हा व्यवसाय वेगाने वाढत असून लाखो विक्रेते Amazon, Flipkart, Meesho, JioMart आणि इतर ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवरून उत्पादने विकत आहेत.
परंतु या प्लॅटफॉर्मवर seller account approve करण्यासाठी काही अनिवार्य documents आवश्यक असतात. त्यामध्ये सर्वात महत्त्वाचा document म्हणजे Shop Act License (Gumasta License).
अनेकांना प्रश्न पडतो:
“Online Seller असताना Shop Act घेतल्याशिवाय चालत नाही का?”
या प्रश्नाचे उत्तर आणि त्यामागील कारणे खाली स्पष्टपणे दिली आहेत.
Shop Act License म्हणजे काय?
Shop Act License हा Maharashtra Shops & Establishments Act, 2017 अंतर्गत दिला जाणारा एक अधिकृत व्यवसाय नोंदणी प्रमाणपत्र आहे.
तो व्यवसाय कुठे चालतो, कोण चालवतो, कोणत्या स्वरूपाचा आहे आणि त्याचा कायदेशीर दर्जा काय आहे याची अधिकृत नोंद ठेवतो.
तो फक्त दुकानांसाठीच नाही तर Online Business, Home-based Sellers, Service Providers आणि Freelancers यांच्यासाठीही लागू होऊ शकतो.
Online Sellers ला Shop Act License का आवश्यक आहे?
Online Selling हीदेखील एक Commercial Activity आहे.
तुम्ही घरातून विक्री करत असाल तरी तुमचा व्यवसाय सरकारी दृष्टीने एक “Establishment” मानला जातो.
त्यामुळे व्यवसायाची अधिकृत नोंदणी असणे अत्यावश्यक आहे.
खाली Online sellers साठी Shop Act License आवश्यक असण्याची प्रमुख 10 कारणे दिली आहेत.
1) E-commerce Marketplace ला Business Proof आवश्यक असतो
Amazon, Flipkart, Meesho आणि इतर सर्व Marketplace Seller Onboarding करताना पुढील documents मागतात:
- Business Address Proof
- Business Registration Proof
- Valid ID
Shop Act License हे या तिन्ही गोष्टींचे काम एकाच document मध्ये करते.
License नसल्यास तुमचा Account Pending किंवा Reject होऊ शकतो.
2) GST Registration साठी आवश्यक आधार
Online seller साठी GST Registration महत्त्वाचे आहे.
GST अर्ज करताना “Business Address Proof” मागितला जातो.
Shop Act License हा valid proof म्हणून स्वीकारला जातो.
Address mismatch असल्यास GST rejection होऊ शकतो.
3) Bank Current Account उघडण्यासाठी उपयोगी
Marketplace payments वैयक्तिक खात्यावर घेणे योग्य नाही.
Seller म्हणून तुम्हाला Business Current Account उघडावा लागतो.
Bank ला खालील documents पाहिजे असतात:
- Business Registration Proof
- Address Proof
- ID Proof
Shop Act License हे सर्व requirements पूर्ण करते.
4) Customer आणि Marketplace मध्ये विश्वास निर्माण होतो
Shop Act License असणे म्हणजे तुमचा व्यवसाय registered व सुरक्षित आहे.
Marketplace platforms registered sellers ला prefer करतात.
यामुळे:
- Account suspension ची शक्यता कमी
- Better business credibility
- ग्राहकांचा विश्वास वाढतो
5) Compliance आणि Legal Clarity
Government कोणत्याही नियमित commercial activity ला Shop Act अंतर्गत नोंदणी करण्याची अपेक्षा करते.
Online sellers हे याला अपवाद नाहीत.
Shop Act Licenseमुळे:
- व्यवसाय compliance मध्ये राहतो
- Legal protection मिळते
- Future inspection चा धोका कमी होतो
6) Return / Refund Issues मध्ये Identity Verification उपयुक्त
Marketplace वर fraud कमी करण्यासाठी documents तपासले जातात.
Shop Act License तुमची seller identity more credible बनवते.
7) Business Expansion साठी आवश्यक
Online selling मध्ये जर तुम्हाला पुढे:
- Brand बनवायचा असेल
- Private label सुरू करायचा असेल
- Wholesale buyers सोबत व्यवहार करायचा असेल
तर Shop Act License आवश्यक ठरतो.
8) Home-Based Seller असला तरी लागू
अनेक sellers घरातून काम करत असतात:
- Meesho reselling
- Handmade products
- Home bakery
- Clothing दुकान घरातून चालवणे
या व्यवसायांसाठी Shop Act License लागू होऊ शकतो.
Address proof म्हणून:
- घराचा Light Bill
- Property Tax
- Rent Agreement
- Owner NOC
यांचा वापर करता येतो.
9) Marketplace च्या KYC Requirements पूर्ण करण्यासाठी
Amazon/Flipkart कधी कधी seller verification दरम्यान:
- Address verification
- Business authenticity
- Document validation
यांची प्रक्रिया करतात.
Shop Act License असल्यास KYC friction कमी होते.
10) Business Disputes मध्ये Legal Strong Document
Shop Act License हा सरकारी दस्तऐवज असल्यामुळे कोणत्याही करार, invoice किंवा dispute मध्ये याचा मोठा फायदा होतो.
Online Sellers साठी Shop Act License कसा मिळवायचा?
संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाइन आहे:
- Government portal वर account तयार करा
- New Registration form fill करा
- Business details भरा
- Address proof upload करा
- Online payment करा
- Verification पूर्ण झाल्यावर License download करा
साधारण 1 ते 7 दिवसांत License मिळतो.
Online Sellers साठी Shop Act License आवश्यक आहे का?
सोप्या भाषेत उत्तर:
होय.
जर तुम्ही Online Selling मधून पैसे कमवत असाल, ग्राहकांना उत्पादन पुरवत असाल आणि Marketplace platform वर विक्री करत असाल, तर Shop Act License घेणे योग्य आणि आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
Online Selling हा भारतातील सर्वाधिक वाढणारा व्यवसाय आहे, आणि या व्यावसायिक मॉडेलमध्ये “Compliance” अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Amazon, Flipkart, Meesho किंवा कोणतेही marketplace वर seller account approve आणि सुरक्षित ठेवण्यासाठी:
- Shop Act License
- GST Registration
- Bank Current Account
ही मूलभूत document आवश्यकता आहे.
Shop Act License तुमच्या व्यवसायाला:
- अधिकृत ओळख
- Compliance
- Trust
- Legal protection
देते.
Online business करायचा असेल आणि दीर्घकालीन वाढ साध्य करायची असेल तर Shop Act License घेणे अनिवार्य आहे.