व्यवसाय सुरू करताना बहुतेक लोक दोन महत्त्वाच्या नोंदण्या एकत्र पाहतात — Shop Act License आणि MSME Registration (Udyam Registration). दोन्ही महत्त्वाच्या असल्या तरी त्यांचा उद्देश, वापर, फायदे आणि कायदेशीर भूमिका पूर्णपणे वेगळी आहे.
अनेक उद्योजकांमध्ये भ्रम असतो की एक घेतले तर दुसरे लागत नाही. हा लेख हा गोंधळ दूर करण्यासाठी तयार केला आहे.
या लेखातून तुम्हाला दोन्ही नोंदणींचे अर्थ, उपयोग, फायदे आणि मुख्य फरक स्पष्टपणे समजतील.
Shop Act License म्हणजे काय?
Shop Act License (ज्याला पूर्वी Gumasta License म्हटले जायचे) हा महाराष्ट्रातील व्यवसायाची कायदेशीर नोंदणी आहे.
तो Maharashtra Shops and Establishments Act, 2017 अंतर्गत दिला जातो.
हा परवाना व्यवसाय:
- कुठे चालतो
- कोण चालवतो
- कोणत्या प्रकारचा आहे
- किती कर्मचारी आहेत
याची अधिकृत सरकारी नोंद ठेवतो.
Shop Act License हे कोणत्याही ठिकाणी चालणाऱ्या commercial activity साठी आवश्यक असते.
MSME Registration म्हणजे काय?
MSME Registration, ज्याला आता Udyam Registration म्हटले जाते, हा भारत सरकारचा उपक्रम आहे.
हा उद्योगांच्या विकासासाठी, कर्ज सुविधा, सबसिडी आणि आर्थिक मदतीसाठी दिला जाणारा registration प्रकार आहे.
Udyam Registration द्वारे उद्योगांची ओळख “Micro, Small किंवा Medium Enterprise” म्हणून होते.
याचा उद्देश व्यवसायाला:
- आर्थिक मदत
- सरकारी योजना
- सबसिडी
- कर्जावरील सवलत
देणे हा आहे.
Shop Act License कधी आवश्यक असते?
Shop Act License आवश्यक असते जेव्हा:
- तुम्ही दुकान चालवत असाल
- ऑफिस/Service center चालवत असाल
- Home-based business करत असाल
- Online seller असाल
- Workspace मध्ये कर्मचारी असतील
- Manufacturing unit असेल
हा License व्यवसायाचा Legal Proof म्हणून वापरला जातो.
MSME (Udyam) Registration कधी आवश्यक असते?
MSME Registration आवश्यक नसले तरी अत्यंत फायदेशीर आहे:
- Loan घेण्याच्या प्रक्रियेत
- Subsidy मिळवण्यासाठी
- सरकारी योजना मिळवण्यासाठी
- Tenders मध्ये सहभागी होण्यासाठी
- Business category “Micro/Small/Medium” म्हणून ओळखण्यासाठी
MSME Registration व्यवसायाच्या आर्थिक आणि वाढीसंबंधी लाभ देते.
Shop Act License आणि MSME Registration मधील मुख्य फरक
खालील तक्ता दोन्हींचा फरक स्पष्ट करतो.
तुलना तक्ता
| विषय | Shop Act License | MSME Registration (Udyam) |
|---|---|---|
| उद्देश | व्यवसायाची कायदेशीर नोंदणी | उद्योगासाठी आर्थिक मदत व सरकारी फायदे |
| कायदा | Maharashtra Shops & Establishments Act | Ministry of MSME, Govt. of India |
| कोणासाठी | Shops, Offices, Service Providers, Online Sellers | Startups, Manufacturers, Traders, Service Sector |
| अनिवार्यता | बऱ्याच ठिकाणी आवश्यक | पूर्णपणे ऐच्छिक पण फायदेशीर |
| नोंदणी प्रकार | Legal compliance certificate | Enterprise category registration |
| आवश्यक documents | Aadhaar, PAN, Address Proof | Aadhaar, PAN, Business Details |
| Business proof देते? | हो | नाही (Udyam हा एक ओळख क्रमांक असतो) |
| Bank current account साठी उपयोगी? | हो | नाही |
| GST मध्ये मदत? | हो | नाही |
| सरकारी सबसिडी? | नाही | हो |
| Industrial benefits? | नाही | हो |
| Validity | 1 ते 10 वर्षे | Lifetime (Udyam Registration) |
Shop Act License का आवश्यक आहे?
- व्यवसाय चालवण्याचा अधिकृत परवाना
- बँक current account उघडण्यासाठी आवश्यक
- ग्राहक किंवा कंपन्यांमध्ये विश्वास वाढतो
- सर्व कंपन्या service agreement साठी business proof मागतात
- Online sellers ला अनिवार्य असतो (Amazon, Flipkart)
- GST registration मध्ये उपयोगी
Shop Act हा compliance document आहे.
MSME Registration का घ्यावे?
- Bank loans वर कमी व्याज
- Government subsidy
- Power tariff subsidy
- ISO certification साठी फायदा
- Government tenders मध्ये प्राथमिक पात्रता
- Business growth schemes
- NPA protection फायदे
MSME/Udyam हा business development document आहे.
दोन्ही नोंदणी एकत्र करता येतात का?
हो.
हे सर्वात उपयुक्त आहे.
अनेक यशस्वी व्यवसाय:
- Shop Act License (कायदेशीर परवाना)
- MSME Registration (सरकारी मदतीचा लाभ)
दोन्ही ठेवतात.
त्यांचे कार्य वेगळे असल्यामुळे ते एकमेकांच्या जागी वापरता येत नाहीत.
कोणत्या व्यवसायाने काय घ्यावे?
दुकान / retail व्यवसाय
Shop Act → आवश्यक
MSME → ऐच्छिक पण फायदेशीर
Online seller (Amazon/Flipkart/Meesho)
Shop Act → अनिवार्य
MSME → फायदेशीर
Service providers (digital, consultancy, office)
Shop Act → आवश्यक
MSME → अर्ज करून अनेक फायदे मिळू शकतात
Home-based business
Shop Act → आवश्यकतेनुसार
MSME → लाभ मिळण्यासाठी योग्य
Manufacturing units
Shop Act → आवश्यक
MSME → अत्यंत उपयुक्त आणि शिफारस केलेले
निष्कर्ष
Shop Act License आणि MSME Registration हे दोन्ही महत्त्वाचे आहेत, पण त्यांचे उद्देश वेगळे आहेत.
- Shop Act License = व्यवसाय legally चालवण्यासाठी आवश्यक
- MSME Registration = व्यवसाय वाढवण्यासाठी आवश्यक
जर तुम्ही नवीन व्यवसाय सुरू करत असाल तर:
- Shop Act License घ्या
- नंतर MSME/Udyam Registration घ्या
यामुळे तुमचा व्यवसाय legal, organized आणि सरकारी योजनांसाठी eligible होतो.